Scientists of Belarus: Pyotr Georgievich Nikitenka (To 60th Anniversary)
/ Publications / Scientific Journals
Scientists of Belarus: Pyotr Georgievich Nikitenka (To 60th Anniversary)
| Proceedings of the National Academy of Sciences of Belarus
(Vestsi Natsiyanalnai Akademii Navuk Belarusi)
SERIES OF HUMANITARIAN SCIENCESPublished by The Belaruskaya Navuka Publishing House, Minsk, Republic of Belarus |
Separate article from Number 1, 2003 (pp. 122--124)
SCIENTISTS OF BELARUS
Мядзведзеў В.Ф., Бусько В.М.
Пётр Георгіевіч Нікіценка (Да 60-годдзя з дня нараджэння).
Myadzvedzew V.F., Bus'ko V.M.
Pyotr Georgievich Nikitenka (To 60th anniversary).
2 студзеня 2003 года споўнілася 60 гадоў выдатнаму беларускаму вучонаму-эканамісту, акадэміку, члену Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, акадэміку-сакратару Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў, дырэктару Інстытута эканомікі НАН Беларусі, доктару эканамічных навук, прафесару Пятру Георгіевічу Нікіценку.
Пётр Георгіевіч нарадзіўся ў вёсцы Жыгалава Віцебскага раёна Віцебскай вобласці ў сям'і рабочага. Яго дзіцячыя і юнацкія гады звязаны з горадам Віцебскам, з прамысловым будаўніцтвам. З 16 гадоў ён пачаў працоўную дзейнасць электразваршчыкам на домабудаўнічым камбінаце, адначасова вучыўся ў сярэдняй школе рабочай моладзі. Пасля заканчэння школы пайшоў служыць у Савецкую Армію, а пасля службы паступіў на планава-эканамічны факультэт Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі (цяпер эканамічны універсітэт). Тут праявіліся яго інтарэс да навукі і выдатныя арганізатарскія здольнасці. Камсамольцы выбралі яго сакратаром камітэта камсамола інстытута. Як і многія маладыя патрыёты, ён прымаў удзел у рабоце маладзёжных будаўнічых атрадаў. Узнагароджаны медалём "За асваенне цалінных зямель".
У 1969 г. з адзнакай закончыў інстытут, дзе набыў добрыя якасці арганізатара і быў выбраны сакратаром Цэнтральнага райкома камсамола г. Мінска. Затым быў пераведзены на партыйную работу ў Цэнтральны райком КПБ г. Мінска. Адначасова П.Г. Нікіценка працягваў вучобу ў аспірантуры на кафедры эканомікі прамысловасці. Пасля паспяховага заканчэння аспірантуры ў 1976 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю, і яму была прысвоена вучоная ступень кандыдата эканамічных навук.
У сямідзесятыя гады Пётр Георгіевіч сфарміраваўся ўжо як вучоны ў галіне тэорыі і метадалогіі эканамічных даследаванняў. У далейшым сфера яго навуковых інтарэсаў была звязана з вырашэннем канкрэтных эканамічных праблем. За распрацоўку і рэалізацыю комплекснага плана сацыяльна-эканамічнага развіцця Цэнтральнага раёна г. Мінска на 1976--1980 гг. ён быў узнагароджаны медалём ВДНГ СССР. У 1978--1983 гг. ён працаваў другім сакратаром зноў створанага Маскоўскага райкома партыі, старшынёй райвыканкома і працягваў распрацоўку планаў сацыяльна-эканамічнага развіцця на 1981--1985 гады. Гэта былі гады пошуку новых форм і метадаў гаспадарання, удасканалення гаспадарчага механізма, пошуку новай мадэлі сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны. Менавіта ў гэтыя гады вучоны ўзяўся за распрацоўку метадалагічных асноў інтэнсіфікацыі вытворчасці, вымярэння і планавання фондаёмістасці прадукцыі, вынікі якіх былі выкладзены ў аднайменнай манаграфіі, апублікаванай у 1981 годзе. За гэта ён быў узнагароджаны Ганаровай граматай Цэнтральнага праўлення навукова-эканамічнага таварыства СССР.
У наступныя гады дзейнасць П.Г. Нікіценкі была звязана з навукова-даследчай і педагагічнай дзейнасцю ў вышэйшых навучальных установах: у 1983--1991 гг. ён быў нам. дырэктара, в.а. прарэктара БДУ і дырэктара Інстытута павышэння кваліфікацыі выкладчыкаў грамадскіх навук пры БДУ. У 1985 г. яму прысвоена званне дацэнта. Вынікі шматгадовых даследаванняў эканамічных праблем сацыялістычнага назапашвання і фондаэканомнага метаду павышэння эфектыўнасці былі выкладзены ў доктарскай дысертацыі, якую ён абараніў у Маскве ў 1991 г., і яму была прысвоена вучоная ступень доктара эканамічных навук, у тым жа 1991 г. прысвоена званне прафесара (БДУ).
У гэты ж перыяд вучоным была распрацавана трохсектарная мадэль устойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця, уключаючая сацыяльныя і экалагічныя фактары, якая ў далейшым будзе пакладзена ў аснову фарміравання сістэмы ўстойлівага развіцця эканомікі Рэспублікі Беларусь і знойдзе адлюстраванне ў манаграфіі "Мадэль устойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця Беларусі: праблемы фарміравання і развіцця" і ў шэрагу Дзяржаўных праграм.
Наступныя пяць гадоў жыццядзейнасці П.Г. Нікіценкі былі звязаны з г. Мінскам. У 1991 г. ён быў выбраны першым намеснікам старшыні Мінскага гарвыканкома. Галоўнай яго дзейнасцю з'ўлялася распрацоўка і рэалізацыя праграм сацыяльна-эканамічнага развіцця горада. У планах і праграмах, якія распрацоўваліся пад кіраўніцтвам П.Г. Нікіценкі, рэалізавалася галоўная ідэя --інавацыйная мадэль і наасфернае забеспячэнне сістэмы "Прырода -- Чалавек -- Грамадства".
У гэтыя гады ў Мінску закладваліся прынцыпы інавацыйнага развіцця, якія грунтаваліся на рыначных грамадскіх адносінах і адпаведных механізмах. Старанна вывучаўся вопыт краін з развітой эканомікай ЗША, Тайваня, Нарвегіі і асабліва Германіі. Было наладжана супрацоўніцтва горада Мінска з зямлёй Паўночны Рэйн-Вестфалія. У выніку гэтага супрацоўніцтва было створана сумеснае прадпрыемства "Мінскі міжнароды адукацыйны цэнтр", беларускім дырэктарам якога стаў Пётр Георгіевіч. Знаходзячыся на гэтай пасадзе ў 1995--1998 гг., ён уклаў многа сілы і энергіі ў фарміраванне і развіццё цэнтра, ва ўмацаванне сувязі вучоных Беларусі і Германіі, у развіццё эканамічнай думкі. П.Г. Нікіценка не парываў сувязі і з ВНУ, з навуковымі ўстановамі -- загадваў створанай ім кафедрай дзяржаўнага кіравання ў Акадэміі ўпраўлення пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, апублікаваў кнігу "Жить своим умом, или куда идет Беларусь".
У 1994 г. П.Г. Нікіценка выбраны членам-карэспандэнтам Нацыянальнай акадэміі навук, у 1998 г. -- запрошаны на работу ў Нацыянальную акадэмію навук Беларусі, дзе узначаліў Інстытут эканомікі ў складаны перыяд пераходу краіны ад жорстка дэтэрмінаванай мадэлі централізаванага планавання і кіравання да адкрытай рыначнай мадэлі сацыяльна-эканамічнай сістэмы.
Акадэмічнае асяроддзе дабратворна адбілася на навуковай творчасці, на рэалізацыі яго навуковых ідэй і інтарэсаў, якія сістэмна адлюстраваны ў трохтомнай манаграфіі "Цывілізацыйны працэс пад вуглом наасфернага погляду". Творчыя намаганні калектыву інстытута Пётр Георгіевіч сканцэнтраваў на распрацоўцы Нацыянальнай мадэлі сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь у кантэксце міжнароднай інтэграцыі. Ідзе спрыяльны працэс фарміравання інстытута як комплекснай эканамічнай навуковай установы, у аснове якой -- фундаментальныя даследаванні ў спалучэнні з распрацоўкай ключавых, канкрэтна эканамічных праграм вырашэння праблем нацыянальнай эканомікі Беларусі. З гэтай мэтай у інстытуце адкрыты новыя, актывізаваны існуючыя і адноўлены ранейшыя напрамкі, у ліку якіх: даследаванне сусветнай эканомікі і міжнародных адносін з сусветнай супольнасцю; распрацоўка праблем інавацыйнага развіцця; вывучэнне рэсурснага патэнцыялу і эканамічнай бяспекі, эканомікі экалогіі; мадэліравання, прагназавання і праграмавання эканамічных сістэм; даследаванне праблем фарміравання розных форм уласнасці, эканамічных праблем прадпрымальніцтва і рэгіянальных сістэм.
Створаныя ў інстытуце аргструктуры забяспечваюць выкананне комплексу актуальных даследаванняў. У апошнія гады пад кіраўніцтвам П.Г. Нікіценкі распрацаваны "Комплексны прагноз навукова-тэхнічнага прагрэсу на перыяд да 2020 года", у якім вызначаны стратэгія і прыярытэты інавацыйнага развіцця; "Нацыянальная праграма развіцця экспарту Рэспублікі Беларусь на 2000--2005 гады", якая склала навуковую аснову фарміравання палітыкі міжнародных эканамічных адносін; "Нацыянальная праграма развіцця турызму Рэспублікі Беларусь на перыяд да 2005 года"; Дзяржаўная праграма "Эканоміка і сацыяльная палітыка" і іншыя. У 2000 г. П.Г. Нікіценка выбраны акадэмікам Нацыянальнай акадэміі навук. У 2002 г. Інстытут пачаў распрацоўку новых праграм, у ліку якіх "Нацыянальная стратэгія далучэння Рэспублікі Беларусь да Сусветнай гандлёвай арганізацыі" і "Нацыянальная праграма павышэння канкурэнтаздольнасці Рэспублікі Беларусь".
К сваім 60 гадам Пётр Георгіевіч стаў прызнаным лідэрам эканамічнай навукі, вядомым далёка за межамі нашай краіны. Ім уведзена ў навуковы ўжытак і абгрунтавана паняцце "наасферная эканоміка" як эканоміка, заснаваная на выкарыстанні планетарнага розуму-ведаў; распрацавана трохсектарная мадэль грамадскай вытворчасці; сфармуляваны эканамічныя асновы і прыярытэты інавацыйнага развіцця і інш. Ім апублікавана больш за 150 навуковых прац, у тым ліку 17 манаграфій. П.Г. Нікіценка падрыхтаваў больш за 20 кандыдатаў і дактароў эканамічных навук, з'ўляецца старшынёй Савета пры Інстытуце эканомікі НАН Беларусі па абароне доктарскіх і кандыдацкіх дысертацый, членам многіх рэдкалегій айчынных і міжнародных часопісаў, акадэмікам рада міжнародных акадэмій, асацыяцый, саветаў, таварыстваў. Ён -- лаўрэат прэміі прэзідэнтаў акадэмій навук Украіны, Беларусі і Малдовы за выдатныя вынікі пры выкананні сумесных даследаванняў.
У сучасны момант Пётр Георгіевіч працягвае працу над ключавымі праблемамі эканамічнай тэорыі і стварэннем навуковых асноў кіравання сацыяльна-эканамічным развіццём краіны.
У наступныя тры гады Інстытут эканомікі НАН Беларусі будзе працаваць над стварэннем мадэлі будучыні эканомікі краіны.
У свае 60 гадоў П.Г. Нікіценка поўны сіл і здароўя, каб ажыццяўляць навуковае і навукова-арганізацыйнае кіраўніцгва распрацоўкай асноўных для нашай краіны эканамічных праблем.
Шчыра віншуем Пятра Георгіевіча з юбілеем, жадаем моцнага здароўя, доўгага творчага жыцця, новых дасягненняў у навуцы і грамадскай дзейнасці.
/ Publications / Scientific Journals / Back to Top of Page
Designed and maintained by Dr. Nikolai N. Kostyukovich. Last updated: June 24, 2006
Created with assistance of Dr. Ignatii I. Korsak
Copyright © 2003-2006 The National Academy of Sciences of Belarus
Copyright © 2003 The Belaruskaya Navuka Publishing House
